Sejarah Bukit Besi Bandar Perlombongan

sejarah bukit besi

Bandar Bukit Besi is one of the small towns in the district of Dungun, Terengganu, Malaysia. Bukit Besi terkenal kerana ia pernah menjadi tempat perlombongan bijih besi dan kawasan yang mempunyai banyak bijih besi.

Kronologi Sejarah Bukit Besi

Bagaimanakah Bukit Besi mendapat namanya? Ada pendapat menyatakan, cerita bermula dengan penemuan oleh beberapa penduduk tempatan yang masuk ke dalam hutan untuk mencari rotan. Semasa dalam perjalanan mereka berhenti untuk berehat dan ingin menikmati rezeki yang dibawa.

Salah seorang daripada mereka ternampak batu bersaiz sederhana dan sesuai dijadikan tempat duduk. Dia kemudian memutuskan untuk mengangkat batu itu. Namun, niatnya terpaksa dibatalkan apabila batu itu ternyata sangat berat. Ada yang cuba mengangkat batu itu tetapi masih gagal. Maka salah seorang daripada mereka mencadangkan menamakan tempat itu Bukit Besi dan ia kekal sehingga kini.

Manakala sejarah aktiviti perlombongan bijih besi di Bukit Besi bermula apabila seorang pakar geologi dari Jepun iaitu Encik Kuhara datang ke Cemuak, Ulu Dungun pada tahun 1916. Beliau mendapati terdapat sejumlah besar bijih besi di kawasan tersebut.

Pada mulanya, bijih besi diangkut dengan kereta sorong dari Bukit Besi ke Kampung Dendang. Kemudian dibawa ke Dungun dengan menaiki bot. Syarikat Kuhara Mining Ltd yang bertanggungjawab sepenuhnya menjalankan aktiviti perlombongan bijih secara tidak rasmi sejak 1927.

Ia kemudiannya menukar namanya kepada Nippon Mining Company (NMC).’Mining Lease‘ telah dikeluarkan secara rasmi oleh Kerajaan Terengganu kepada NMC pada 13 Januari 1929. Keluasan lebih kurang 360 hektar, terdiri daripada ML 129, ML 130, ML 131 dan ML 132 adalah pecahan daripada ML 75, iaitu kawasan yang telah dikurniakan oleh Sultan Terengganu kepada kerabat, Tengku Abu Bakar Tengku Abdul Jalil.

landasan kereta api Bukit Besi siap dibina di stesen Che ‘Lijah. Tempat ‘Stok Pile’ atau Tempat Memunggah Bijih yang pertama juga di Kampung Che ‘Lijah. Dari situ, bijih besi dimuatkan ke dalam bot untuk dibawa ke Kuala Dungun. Menjelang tahun 1935, penduduk Bukit Besi telah meningkat kepada 6,000 orang (termasuk 3,000 pekerja). Pendapatan penduduk Bukit Besi ketika itu sangatlah mewah.

Perkhidmatan awam seperti bekalan air, elektrik, kereta api juga disediakan secara percuma. Sebuah terowong yang dikenali sebagai Bukit Tebuk telah siap pada tahun 1936. Perjalanan melalui Bukit Tebuk dapat menjimatkan masa. Oleh itu, tempat memunggah bijih dari Che Lijah dipindahkan ke Nibong, dan akhirnya dipindahkan ke Sura.

Pengeluaran bijih besi oleh NMC mencapai kemuncaknya antara tahun 1936 – 1940. Selepas itu ia mula merosot dan berakhir pada tahun 1945, iaitu selepas Jepun menyerah kalah kepada British dalam Perang Dunia Kedua. Tiada aktiviti perlombongan dijalankan sekitar tahun 1946 – 1949 kerana keadaan darurat dan tiada permintaan. Kerajaan British telah menjual harta lombong Bukit Besi kepada Syarikat Perlombongan dan Logam Timur (EMMCO).

EMMCO telah memulakan aktivitinya secara besar-besaran pada awal 1950-an, berikutan permintaan tinggi daripada syarikat di Jepun. Untuk mengaut keuntungan besar dalam masa yang singkat, EMMCO telah menggandakan pengeluaran bijihnya. Aktiviti pengeluaran dijalankan 24 jam sehari tanpa henti, kecuali hari Jumaat.

Jentera moden juga telah digunakan dalam proses memecahkan batuan bijih. Dengan ini, syarikat telah berjaya meningkatkan pengeluaran dan menghasilkan bijih besi yang lebih berkualiti, sambil mengaut keuntungan berlipat kali ganda.

Kemuncak pengeluaran adalah antara 1960-1964 di mana jumlah pengeluaran melebihi 2,000,000 tan setahun. Pada 1 Oktober 1970, Lembaga Pengarah EMMCO membuat keputusan muktamad untuk menutup lombong Bukit Besi. Terdapat pelbagai faktor yang menyebabkan lombong ditutup walaupun kandungan bijih besi dipercayai masih tinggi.

Penutupan lombong bijih besi telah menjejaskan ekonomi dan kehidupan penduduk Bukit Besi dan Dungun. Ramai daripada mereka telah berhijrah ke tempat lain untuk mendapatkan pekerjaan baharu.

Rujukan Anda:

Leave a Reply

Your email address will not be published.